Chân dung đồng chí Hồ Tùng Mậu (1896-1951). Nguồn: Ảnh tư liệu
Sinh ngày 15/6/1896 trong một gia đình giàu truyền thống yêu nước, từ nhỏ đồng chí Hồ Tùng Mậu đã sớm chứng kiến cảnh nước mất, Nhân dân lầm than dưới ách áp bức của thực dân phong kiến. Chính truyền thống yêu nước của gia đình, quê hương và tinh thần dân tộc đã hun đúc trong đồng chí lòng yêu nước nồng nàn, ý chí đấu tranh giải phóng dân tộc và khát vọng cứu nước, cứu dân.
Ngay từ khi còn trẻ, đồng chí đã tích cực tham gia các hoạt động yêu nước. Tháng 4/1920, đồng chí cùng nhiều thanh niên yêu nước sang Xiêm để hoạt động cách mạng. Trong quá trình hoạt động ở nước ngoài, đồng chí đã cùng các đồng chí cách mạng thành lập tổ chức Tân Việt Thanh niên Đoàn (Tâm Tâm xã), tập hợp những thanh niên có chung chí hướng đấu tranh vì độc lập dân tộc.
Một bước ngoặt quan trọng trong cuộc đời hoạt động cách mạng của đồng chí Hồ Tùng Mậu là khi được gặp lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc vào cuối năm 1924 tại Quảng Châu, Trung Quốc. Dưới sự giác ngộ và dẫn dắt của Nguyễn Ái Quốc, đồng chí Hồ Tùng Mậu cùng nhiều thanh niên yêu nước đã tiếp cận chủ nghĩa Mác - Lênin, tìm ra con đường cứu nước đúng đắn cho dân tộc Việt Nam. Từ đây, đồng chí trở thành một trong những hạt nhân nòng cốt của phong trào cách mạng Việt Nam thời kỳ đầu.
Tháng 6/1925, đồng chí Hồ Tùng Mậu tích cực tham gia cùng lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc xây dựng Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên - cho sự ra đời của Đảng Cộng sản Việt Nam. Đồng chí là một trong những cán bộ chủ chốt của Hội, trực tiếp tham gia xây dựng cơ sở cách mạng, phát triển phong trào yêu nước trong thanh niên và Việt kiều ở nước ngoài.
Trong quá trình hoạt động cách mạng, đồng chí Hồ Tùng Mậu nhiều lần bị chính quyền phản động bắt giam, tra tấn, tù đày. Tuy nhiên, dù trong hoàn cảnh khắc nghiệt của lao tù hay trước những đòn tra khảo của kẻ thù, đồng chí vẫn luôn giữ vững khí tiết của người cộng sản, tinh thần lạc quan cách mạng và niềm tin tuyệt đối vào thắng lợi của dân tộc.
Đặc biệt, trong giai đoạn chuẩn bị thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã cùng các đồng chí cách mạng tích cực vận động thống nhất các tổ chức cộng sản, góp phần quan trọng vào thành công của Hội nghị hợp nhất các tổ chức cộng sản đầu năm 1930 do lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc chủ trì tại Hương Cảng (Trung Quốc). Đồng chí là một trong những trợ thủ đắc lực của Nguyễn Ái Quốc trong quá trình vận động thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam.
Bác Hồ (ngồi đầu tiên, từ phải sang) chụp ảnh cùng một số Ủy viên Trung ương Đảng khóa II (năm 1951) tại Chiêm Hóa, Tuyên Quang. Đồng chí Hồ Tùng Mậu đứng thứ tư, từ phải sang. Nguồn: Ảnh tư liệu
Từ năm 1931 đến năm 1945, đồng chí bị thực dân Pháp giam giữ tại nhiều nhà tù khắc nghiệt. Chính những năm tháng lao tù đã tôi luyện thêm bản lĩnh, ý chí kiên cường và phẩm chất mẫu mực của người chiến sĩ cộng sản. Sau khi được trả tự do, đồng chí tiếp tục tham gia hoạt động cách mạng, đảm nhận nhiều nhiệm vụ quan trọng của Đảng và chính quyền cách mạng.
Sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, đồng chí Hồ Tùng Mậu được Đảng và Nhà nước giao nhiều trọng trách như phụ trách Trường Quân chính Nhượng Bạn, Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến hành chính Liên khu IV, Ủy viên Thường vụ Liên khu ủy, Tổng Thanh tra Chính phủ… Ở bất kỳ cương vị công tác nào, đồng chí cũng luôn nêu cao tinh thần trách nhiệm, tận tụy với công việc, gần gũi Nhân dân, góp phần tích cực vào sự nghiệp kháng chiến, kiến quốc của đất nước.
Tại Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ II của Đảng năm 1951, đồng chí được bầu là Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng. Đồng chí cũng là Hội trưởng đầu tiên của Hội Việt – Hoa hữu nghị, góp phần củng cố tình đoàn kết hữu nghị quốc tế.
Ngày 23/7/1951, trong khi thực hiện nhiệm vụ công tác, đồng chí Hồ Tùng Mậu đã anh dũng hy sinh. Sự hy sinh của đồng chí là tổn thất lớn đối với cách mạng Việt Nam. Để ghi nhận những cống hiến to lớn của đồng chí đối với sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, Đảng và Nhà nước đã truy tặng đồng chí Huân chương Hồ Chí Minh cao quý.
Cuộc đời và sự nghiệp cách mạng vẻ vang của đồng chí Hồ Tùng Mậu mãi là biểu tượng cao đẹp của lòng yêu nước, tinh thần cách mạng kiên trung, bất khuất và đức hy sinh cao cả vì độc lập dân tộc, vì hạnh phúc của Nhân dân. Đồng chí là tấm gương sáng để các thế hệ hôm nay học tập, noi theo.
Kỷ niệm ngày sinh đồng chí Hồ Tùng Mậu là dịp để mỗi cán bộ, đảng viên và Nhân dân tiếp tục ôn lại truyền thống cách mạng vẻ vang của dân tộc; phát huy tinh thần yêu nước, ý chí tự lực, tự cường, đoàn kết, đổi mới sáng tạo; không ngừng học tập, rèn luyện, nâng cao trách nhiệm trong công tác và đời sống, góp phần xây dựng Thủ đô và đất nước ngày càng phát triển văn minh, hiện đại.