Dự kiến, Luật Thủ đô (sửa đổi) có hiệu lực từ ngày 01/7/2026; riêng các quy định về thẩm quyền của Hội đồng nhân dân thành phố Hà Nội trong việc ban hành văn bản quy phạm pháp luật và lựa chọn áp dụng pháp luật để triển khai thi hành Luật sẽ có hiệu lực từ ngày 01/6/2026.
Việc xây dựng và ban hành Luật Thủ đô (sửa đổi) được đặt ra từ yêu cầu thực tiễn và cơ sở chính trị, pháp lý vững chắc. Dự án Luật được xây dựng trên nền tảng các văn kiện, nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước, trong đó có Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV, các nghị quyết của Bộ Chính trị và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố Hà Nội lần thứ XVIII (nhiệm kỳ 2025-2030).
Đặc biệt, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã xác định nhiệm vụ trọng tâm là hoàn thiện thể chế đồng bộ, vượt trội, đủ năng lực xử lý hiệu quả các vấn đề phát triển của Thủ đô và vùng, với tinh thần “Hà Nội quyết - Hà Nội làm - Hà Nội chịu trách nhiệm”.
Bên cạnh đó, các nghị quyết của Chính phủ và Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã bổ sung dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) vào Chương trình lập pháp năm 2026, tạo cơ sở pháp lý quan trọng để trình Quốc hội xem xét, thông qua.
Thực tiễn cho thấy nhiều cơ chế, chính sách tại Luật Thủ đô hiện hành không còn bảo đảm tính đặc thù, vượt trội. Một số hạn chế, điểm nghẽn lớn như ùn tắc giao thông, ngập úng, ô nhiễm môi trường, mất an toàn đô thị, vấn đề quy hoạch, an toàn thực phẩm cùng với các rào cản về thể chế đã ảnh hưởng đến khả năng huy động nguồn lực phát triển. Trong bối cảnh tình hình thế giới và khu vực có nhiều biến động, khoa học - công nghệ phát triển nhanh, yêu cầu đặt ra là phải đổi mới tư duy xây dựng Luật theo hướng Thủ đô không chỉ “thực thi chính sách” mà còn “thiết kế chính sách”.
Việc sửa đổi Luật Thủ đô nhằm hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định và có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò của Thủ đô; đồng thời tạo hành lang pháp lý để triển khai các cơ chế, chính sách đột phá, góp phần nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị và năng lực dẫn dắt phát triển của Hà Nội.
Dự thảo Luật được xây dựng trên quan điểm thể chế hóa đầy đủ các chủ trương của Đảng, bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên; tăng cường phân cấp, phân quyền gắn với trách nhiệm giải trình; xây dựng cơ chế, chính sách vượt trội, phù hợp thực tiễn, kế thừa các quy định hiệu quả và tháo gỡ các điểm nghẽn trong phát triển.
Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) gồm 09 chương, 36 điều, giảm 18 điều so với Luật hiện hành. Nội dung dự thảo tập trung phân quyền mạnh mẽ cho Thành phố, tạo không gian sáng tạo và tự chịu trách nhiệm của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và trách nhiệm giải trình.
Dự thảo tiếp tục khẳng định vị trí, vai trò của Thủ đô Hà Nội là trung tâm chính trị, hành chính quốc gia, đồng thời là trung tâm lớn về kinh tế, văn hóa, khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, giáo dục, y tế và hội nhập quốc tế. Luật Thủ đô là luật đặc thù, được ưu tiên áp dụng trên địa bàn Thành phố.
Nội dung dự thảo cũng quy định rõ thẩm quyền của chính quyền Thành phố trong ban hành văn bản quy phạm pháp luật; tăng quyền tự chủ về tổ chức bộ máy, biên chế và nhân sự; ban hành các cơ chế, chính sách thu hút nhân tài, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao.
Bên cạnh đó, các quy định về quy hoạch, xây dựng, phát triển đô thị theo hướng xanh, thông minh; phát triển hạ tầng giao thông đồng bộ, hiện đại; thúc đẩy vận tải công cộng, logistics và bảo vệ môi trường được chú trọng. Lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế, an sinh xã hội tiếp tục được quan tâm phát triển theo hướng nâng cao chất lượng và đáp ứng yêu cầu hội nhập.
Dự thảo Luật cũng đề cập đến việc phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; tạo cơ chế tài chính linh hoạt; khuyến khích nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa kết quả khoa học - công nghệ. Đồng thời, tăng cường quyền chủ động về tài chính, ngân sách, huy động nguồn lực đầu tư, thu hút doanh nghiệp và phát triển các mô hình kinh tế mới.
Ngoài ra, dự thảo khẳng định vai trò trung tâm, động lực phát triển của Hà Nội trong liên kết vùng; đồng thời thiết lập cơ chế giám sát, kiểm tra, trách nhiệm giải trình chặt chẽ nhằm bảo đảm việc thực hiện các cơ chế, chính sách đúng mục tiêu, minh bạch và hiệu quả.
Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) được kỳ vọng sẽ tạo bước đột phá về thể chế, mở rộng không gian phát triển, nâng cao vai trò, vị thế của Thủ đô Hà Nội trong giai đoạn mới, đáp ứng yêu cầu phát triển nhanh và bền vững.
VHXH