Theo Bộ Y tế, Việt Nam là quốc gia nằm trong khu vực khí hậu nhiệt đới gió mùa, thường xuyên chịu ảnh hưởng của nhiều loại hình thiên tai như bão, lũ lụt, sạt lở đất… Những tác động của thiên tai không chỉ gây thiệt hại về người và tài sản mà còn làm gia tăng nguy cơ phát sinh, lây lan các bệnh truyền nhiễm do môi trường bị ô nhiễm, nguồn nước sinh hoạt bị ảnh hưởng và điều kiện sống của người dân bị xáo trộn nghiêm trọng.
Các bệnh thường gặp trong bão, lũ được cảnh báo bao gồm nhóm bệnh đường tiêu hóa như tiêu chảy, tả, lỵ, thương hàn; bệnh đường hô hấp; bệnh do véc-tơ truyền như sốt xuất huyết, sốt rét; các bệnh ngoài da, nhiễm trùng vết thương và một số bệnh nguy hiểm khác. Nếu không được phát hiện và xử lý kịp thời, các ca bệnh ban đầu có thể nhanh chóng lan rộng thành dịch, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe cộng đồng.
Hướng dẫn của Bộ Y tế nhấn mạnh nguyên tắc chủ động ứng phó, chuẩn bị đầy đủ nguồn lực theo phương châm “bốn tại chỗ”, kết hợp giữa vai trò chỉ đạo của Nhà nước và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Đặc biệt, công tác bảo đảm nước sạch, vệ sinh môi trường, an toàn thực phẩm và chăm sóc sức khỏe người dân được xác định là những yếu tố then chốt trong phòng, chống dịch bệnh.
Trong giai đoạn trước khi xảy ra bão, lũ, ngành y tế địa phương được yêu cầu xây dựng kế hoạch phòng chống dịch bệnh cụ thể, thành lập các đội cơ động, dự trữ đầy đủ thuốc, hóa chất, vật tư y tế và tăng cường truyền thông hướng dẫn người dân các biện pháp phòng bệnh. Người dân cũng cần chủ động chuẩn bị các điều kiện thiết yếu, bảo vệ nguồn nước và đảm bảo vệ sinh cá nhân, vệ sinh môi trường.
Trong thời gian xảy ra thiên tai, việc đảm bảo an toàn tại các khu sơ tán, cung cấp nước sạch, tổ chức thu gom và xử lý rác thải, giám sát sức khỏe người dân và phát hiện sớm các trường hợp nghi mắc bệnh truyền nhiễm là những nhiệm vụ trọng tâm. Đồng thời, người dân cần thực hiện nghiêm nguyên tắc “ăn chín, uống sôi”, giữ gìn vệ sinh cá nhân và hạn chế tiếp xúc với nguồn nước ô nhiễm.
Sau khi bão, lũ kết thúc, nguy cơ bùng phát dịch bệnh được đánh giá là cao nhất. Bộ Y tế yêu cầu nhanh chóng khôi phục hoạt động y tế, triển khai tổng vệ sinh môi trường theo nguyên tắc “nước rút đến đâu, làm sạch đến đó”, xử lý nguồn nước sinh hoạt, thu gom và tiêu hủy xác động vật chết, đồng thời tăng cường giám sát dịch bệnh và tổ chức tiêm chủng đầy đủ cho người dân.
Bên cạnh đó, công tác truyền thông, giáo dục sức khỏe được đẩy mạnh nhằm nâng cao nhận thức và thay đổi hành vi của người dân trong phòng, chống dịch bệnh. Các cơ quan y tế từ Trung ương đến địa phương được giao nhiệm vụ phối hợp chặt chẽ, đảm bảo thông tin thông suốt và triển khai hiệu quả các biện pháp chuyên môn.
Việc ban hành hướng dẫn lần này thể hiện sự chủ động của ngành y tế trong ứng phó với thiên tai, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng, giảm thiểu rủi ro dịch bệnh và đảm bảo an sinh xã hội trong điều kiện biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp.