Thuốc lá và các sản phẩm chứa nicotine là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật và tử vong có thể phòng tránh được trên toàn thế giới. Không chỉ gây hại trực tiếp cho người sử dụng, tác hại của thuốc lá còn lan rộng đến những người xung quanh, đặc biệt là trẻ em và phụ nữ mang thai. Trước thực trạng đó, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã phát động Ngày Thế giới không thuốc lá 31/5/2026 với chủ đề: "Vạch trần sự hấp dẫn giả tạo - Hành động để đẩy lùi nạn nghiện nicotine và thuốc lá". Đây là lời kêu gọi cộng đồng nhận rõ bản chất nguy hại của thuốc lá, đặc biệt trong bối cảnh các sản phẩm nicotine thế hệ mới đang được tiếp thị ngày càng tinh vi và rộng rãi.
Thuốc lá và các sản phẩm nicotine thế hệ mới - Nhận diện đúng để phòng tránh
Bên cạnh thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng. Các sản phẩm này được thiết kế với hình thức nhỏ gọn, hương vị đa dạng và thường được quảng bá với những thông điệp nguy hại như "ít độc hại hơn", "không khói", "an toàn hơn thuốc lá thông thường".
Tuy nhiên, thực tế y khoa cho thấy điều ngược lại. Theo Thạc sĩ Nguyễn Tuấn Lâm, Văn phòng đại diện WHO tại Việt Nam, thuốc lá chứa tới 7.000 chất hóa học, trong đó có 69 chất gây ung thư, cùng với nicotine gây nghiện, nhựa thuốc lá, carbon monoxide và nhiều chất phụ gia độc hại khác. Riêng thuốc lá điện tử còn chứa các chất như aceton, formaldehyde, kim loại nặng như chì, crom, Niken thậm chí ở mức ngang bằng hoặc cao hơn thuốc lá thông thường. Thuốc lá nung nóng dù không đốt cháy trực tiếp vẫn sinh ra khí nạp vào chứa nhiều chất độc hại cho đường hô hấp theo Báo Thanh Niên.
Thực trạng sử dụng các sản phẩm này tại Việt Nam đang ở trình báo động. Chỉ riêng năm 2023, có 1.224 ca nhập viện sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, với các triệu chứng chủ yếu là dị ứng, ngộ độc và tổn thương phổi cấp. Trên phạm vi toàn cầu, WHO ghi nhận thuốc lá gây ra khoảng 8 triệu ca tử vong mỗi năm, trong đó hơn 1 triệu ca là do hút thuốc lá thụ động, bao gồm 160.000 trẻ em dưới 5 tuổi
Tác hại của thuốc lá và các sản phẩm nicotine đối với sức khỏe
Thuốc lá tác động tiêu cực lên hầu hết các cơ quan trong cơ thể. Nicotine gây nghiện nhanh chóng, khiến người dùng rơi vào vòng lệ thuộc khó thoát ra. Khi đã nghiện, cơ thể liên tục hấp thụ các chất độc hại theo từng hơi hút, tích lũy ngày qua ngày và dẫn đến những tổn thương nghiêm trọng, không thể đảo ngược.
Các bệnh lý thường gặp do sử dụng thuốc lá bao gồm: ung thư phổi, ung thư thanh quản, ung thư vòm họng, ung thư thực quản; bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính (COPD); các bệnh tim mạch như nhồi máu cơ tim, đột quỵ não, xơ vữa động mạch. Ngoài ra, thuốc lá còn làm suy giảm hệ miễn dịch, gây rối loạn chức năng sinh sản và đẩy nhanh quá trình lão hóa.
Tác hại của thuốc lá không dừng lại ở người trực tiếp hút. Những người xung quanh dù không cầm điếu thuốc trên tay cũng phải gánh chịu hậu quả khi hít phải khói thuốc một cách thụ động. Phụ nữ mang thai tiếp xúc với khói thuốc có nguy cơ cao bị sảy thai, sinh non hoặc sinh con nhẹ cân, ảnh hưởng lâu dài đến sự phát triển của trẻ. Trẻ em thường xuyên hít khói thuốc dễ mắc các bệnh về đường hô hấp, chậm phát triển thể chất và tăng nguy cơ đột tử ở trẻ sơ sinh.
Lợi ích khi từ bỏ thuốc lá
Bỏ thuốc lá là quyết định đúng đắn nhất mà một người hút thuốc có thể làm cho bản thân và gia đình. Cơ thể sẽ bắt đầu hồi phục ngay từ những giờ đầu tiên sau khi dừng hút: huyết áp và nhịp tim dần ổn định, chức năng phổi cải thiện, vị giác và khứu giác trở lại. Về lâu dài, nguy cơ mắc các bệnh ung thư, tim mạch và bệnh hô hấp giảm đáng kể theo từng năm không hút thuốc. Bỏ thuốc lá còn giúp tiết kiệm chi phí đáng kể cho gia đình, cải thiện chất lượng cuộc sống và kéo dài tuổi thọ.
Quy định pháp luật về phòng, chống tác hại của thuốc lá
Nhà nước Việt Nam đã ban hành Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá số 09/2012/QH13 (có hiệu lực từ ngày 01/5/2013), quy định nghiêm cấm hút thuốc tại các cơ sở y tế, trường học, cơ sở chăm sóc trẻ em và các địa điểm công cộng; cấm quảng cáo, khuyến mại, tài trợ cho thuốc lá dưới mọi hình thức; cấm bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi.Về xử phạt vi phạm, Nghị định số 117/2020/NĐ-CP quy định hành vi hút thuốc tại nơi cấm bị phạt từ 200.000 - 500.000 đồng. Đặc biệt, Nghị định số 371/2025/NĐ-CP (có hiệu lực từ ngày 31/12/2025) bổ sung quy định xử phạt hành vi sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng với mức phạt từ 3.000.000 - 5.000.000 đồng và buộc tiêu hủy tang vật. Mỗi cán bộ, nhân viên và người dân cần nắm rõ và tự giác thực hiện các quy định này.
Hình ảnh biển cấm hút thuốc lá tại Bệnh viện
Hành động ngay - Vì sức khỏe của bạn và những người xung quanh
Nhân Tuần lễ Quốc gia không thuốc lá 25-31/5/2026, hãy chủ động bảo vệ sức khỏe trước tác hại của thuốc lá. Đừng để những quan niệm sai lầm về thuốc lá điện tử hay thuốc lá nung nóng đánh lừa, bởi mọi sản phẩm chứa nicotine đều gây hại cho cơ thể. Mỗi người hãy xây dựng môi trường không khói thuốc tại gia đình, nơi làm việc và nơi công cộng để bảo vệ bản thân và những người xung quanh. Nếu đang hút thuốc, hãy mạnh dạn thay đổi và tìm sự hỗ trợ từ cán bộ y tế để cai thuốc hiệu quả.
Hành động hôm nay - sức khỏe ngày mai!